وهو خیر الرازقین

 

زکات از مصادیق بارز صدقات است که به عنوان پشتوانه مالى برنامه‏هاى اجتماعى، در اصلاح ساختار جامعه و تطهیر زندگى، تزکیه نفوس و تألیف قلوب مردم، نقش به سزایى دارد.

مرحوم استاد علامه طباطبایى رحمه‏الله مى‏نویسد: معناى لغوى زکات تطهیر مى‏باشد.  

زکات از نظر شرع ـ به عنوان یکى از فروع دین ـ بیرون کردن اندازه معینى از مال، که به حد نصاب رسیده باشد و دادن آن به مستحقان، و بدین نام نامیدن، به امید برکت یافتن و یا براى پاکیزه کردن نفس یا نمو دادن به خیرات و برکات است.

زکات در اصطلاح فقهى پرداخت مقدار معینى از مال است که در قرآن کریم معانى عامى دارد و به کمک‌هاى واجب و مستحب گفته مى‏شود.

در اهمیت زکات همین بس که یکى از پایه‏هاى دین مبین اسلام شمرده شده و به عنوان درمان دردهاى اقتصادى جامعه محسوب مى‏شود؛ چنان که اگر براى عضوى از بدن کسى ناراحتى‏اى پیش بیاید او را از حرکت مى‏اندازد، در جامعه نیز اگر گروهى با مشکلات مالى روبه‏رو شوند، حرکت آن جامعه فلج مى‏شود.

حضرت امام رضا علیه‏السلام فرمود:

خداوند به من نعمتهایى داده است که دائما نگران آن هستم تا حقوقى را که نسبت به آنها بر من واجب کرده است، پرداخت کنم. سؤال شد: شما نیز با آن مقام بزرگى که دارید به سبب تأخیر زکات از خدا مى‏ترسید؟ فرمود: بله.

حضرت امام صادق علیه‏السلام فرمود:

خداوند بر این امت چیزى را سخت‏تر از زکات واجب نکرده است و هلاکت بیش‏تر امت‌ها به علت نپرداختن آن است.

پیامبر اکرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله:

زکات پل اسلام است؛ هر کس آن را پرداخت کند از پل مى‏گذرد و هر کس آن را منع کند به سبب آن محبوس است و زکات خشم پروردگار را خاموش مى‏کند.

حضرت امام صادق علیه‏السلام:

ربایندگان اموال مردم بر سه دسته‏اند: کسى که زکات نمى‏دهد، کسى که مهر زنان را مى‏خورد و کسى که قرض مى‏کند و نیت پرداخت آن را ندارد.

رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله سوگند یاد کرد که جز مشرک کسى در مورد پرداخت زکات خیانت نمى‏کند.نیز فرمود: یا على! ده گروه از امّت من کافر مى‏شوند که یکى از گروه‌ها کسانى هستند که زکات نمى‏پردازند.

ایشان در آخرین خطبه خویش نیز به مردم فرمود: اى مردم! زکات اموال خود را بپردازید و هر که زکات نپردازد، براى او نه نمازى است و نه حجّى و نه جهادى.

از نظر آن حضرت، زکات عامل از بین بردن گناهان محسوب مى‏گردد:

الزّکاة تُذهبُ الذُّنُوب.

آرى! زکات در برزخ در کنار نماز تجسّم یافته و مونس انسان مى‏شود و توجه بدان از وظایف مهم شرعى و اسلامى می‌باشد.

در قرآن کریم واژه زکات به همراه مشتقات آن 59 مرتبه در 29 سوره و 56 آیه به کار رفته، که 27 مورد در کنار نماز آمده است.

 یقیمون الصلاة ویوتون الزکاة...

       واقیموا الصلاة وآتوا الزکاة ...

              واقاموا الصلاة وآتوا الزکاة...

                    واقام الصلاة وآتی الزکاة...

                           واوصانی بالصلاة والزکاة...

                                  واقام الصلاة وایتاء الزکاة...

به طور کلّى آیات مربوط به زکات در قرآن شامل موارد ذیل است:

1ـ دسته‏اى از آیات، اصل زکات را مطرح کرده و آن را در ردیف نماز قرار داده‏اند و پرداخت زکات را مانند اقامه نماز واجب دانسته و از شعائر دینى و علایم ایمان به حساب آورده‏اند؛

2ـ آیاتى هستند که به دادن زکات امر نموده و آن را به عنوان معامله با خدا قلمداد نموده‏اند؛

3ـ برخى از آیات نشان دهنده تشریع اصل این فریضه عبادى و اقتصادى هستند و به طور کلى درباره این که چه مقدارى گرفته شود و در چه موردى گرفته نشود، ساکت مى‏باشند، که ظهور دارد در این که زکات در کل اموال لازم است

4ـ برخى از آیات، مصارف زکات را به طور دقیق شمارش نموده‏اند و رهبرى امت اسلامى باید زکات مأخوذه را در این مصارف به کار بیندازد؛

5ـ برخى از آیات کسانى را که زکات نمى‏دهند در ردیف کفار قلمداد کرده‏اند.

علامه طباطبایى رحمه‏الله آیه «خُذ مِن اموالهم صدقة تطهرهم و تزکیهم بها...» را آیه وجوب زکات دانسته و نوشته است:

این آیه شریفه متضمن حکم زکات مالى است، که خود یکى از ارکان شریعت و دین اسلام است؛ هم ظاهر آیه این امر را مى‏رساند و هم اخبار بسیارى که از طریق ائمه اهل بیت علیهم‏السلام و از غیر ایشان نقل شده است...