یاهو

 

بایزید آمد شبی بیرون ز شهر // از خروش خلق خالی دید شهر

ماهتابی بود بس عالم‌فروز // شب شده از پرتو او مثل روز

آسمان پر انجم آراسته  // هر یکی کار دگر را خاسته

شیخ چندانی که در صحرا بگشت  // کس نمی‌جنبید در صحرا و دشت

شورشی بر وی پدید آمد به زور // گفت یا رب در دلم افتاد شور

با چنین درگه که در رفعت تراست  // این چنین خالی ز مشتاقان چراست

هاتفی گفتش که ای حیران راه // هر کسی را راه ندهد پادشاه

عزت این در چنین کرد اقتضا // کز در ما دور باشد هر گدا

چون حریم عز ما نور افکند // غافلان خفته را دور افکند

سالها بودند مردان انتظار // تا یکی را بار بود از صد هزار

جملهٔ مرغان ز هول و بیم راه // بال و پر پرخون، برآوردند به ماه

راه می‌دیدند پایان ناپدید // درد می‌دیدند درمان ناپدید

باد استغنا چنان جستی درو // کاسمان را پشت بشکستی درو

در بیابانی که طاوس فلک // هیچ می‌سنجد درو بی‌هیچ شک

کی بود مرغی دگر را در جهان // طاقت آن راه هرگز یک زمان

چون بترسیدند آن مرغان ز راه // جمع گشتند آن همه یک جایگاه

پیش هدهد آمدند از خود شده // جمله طالب گشته و به خرد شده

پس بدو گفتند ای دانای راه // بی‌ادب نتوان شدن در پیش شاه

تو بسی پیش سلیمان بوده‌ای // بر بساط ملک سلطان بوده‌ای

رسم خدمت سر به سر دانسته‌ای // موضع امن و خطر دانسته‌ای

هم فراز و شیب این ره دیده‌ای // هم بسی گرد جهان گردیده‌ای

رای ما آنست کین ساعت به نقد // چون تویی ما را امام حل و عقد

بر سر منبر شوی این جایگاه // پس بساز این قوم خود را ساز راه

شرح گویی رسم و آداب ملوک // زانک نتوان کرد بر جهل این سلوک

هر یکی راهست در دل مشکلی // می‌بباید راه را فارغ ‌دلی

مشکل دلهای ما حل کن نخست // تا کنیم از بعد آن عزمی درست

چون بپرسیم از تو مشکلهای خویش // بستریم این شبهت از دلهای خویش

زآنک می‌دانیم کین راه دراز // در میان شبهه ندهد نور باز

دل چو فارغ گشت، تن در ره دهیم // بی‌دل و تن سر بدان درگه نهیم

بعد از آن هدهد سخن را ساز کرد // بر سر کرسی شد و آغازکرد

هدهد با تاج چون بر تخت شد // هرک رویش دید عالی بخت شد

پیش هدهد صد هزاران بیشتر // صف زدند از خیل مرغان سر به سر

پیش آمد بلبل و قمری به هم // تا کنند آن هر دو تن مقری به هم

هر دو آنجا برکشیدند آن زمان // غلغلی افتاد ازیشان در جهان

لحن ایشان هرکه را در گوش شد // بی‌قرار آمد ولی مدهوش شد

هر یکی را حالتی آمد پدید // کس نه باخود بود و نه بی‌خود پدید

بعد از آن هدهد سخن آغازکرد // پرده از روی معانی بازکرد

سایلی گفتش که‌ای برده سبق // تو بچه از ماسبق بردی به حق

چون تو جویایی و ماجویان راست // در میان ما تفاوت از چه خاست

چه گنه آمد ز جسم و جان ما // قسم تو صافی و دردی آن ما

گفت ای سایل سلیمان را همی // چشم افتادست بر ما یک دمی

نه به سیم این یافتم من نی به زر // هست این دولت مرا زان یک نظر

کی به طاعت این بدست‌آرد کسی // زانک کرد ابلیس این طاعت بسی

ور کسی گوید نباید طاعتی // لعنتی بارد برو هر ساعتی

تو مکن در یک نفس طاعت رها // پس منه طاعت چو کردی بر بها

تو به طاعت عمر خود می‌بر به سر // تا سلیمان بر تو اندازد نظر

چون تو مقبول سلیمان آمدی // هرچ گویم بیشتر زان آمدی

 

منطق الطیر عطار نیشابوری